shop

disease

sponor

email

جستجو

 



القاء تولید مثل در ماهی

امتیاز کاربران
ضعیفعالی 
دسته: تکثیر و پرورش ماهیان زینتی
آخرین به روز رسانی یکشنبه, 17 آوریل 2016 07:25
نوشته شده توسط مدیر سایت بازدید: 1617

مقدمه
در میان مهم ترین پیشرفت هایی كه در زمینه ی آبزی پروری در طول چند دهه ی اخیر به وقوع پیوسته است، توسعه ی تكنیك های القاء تولیدمثل در ماهی قرار دارد. این تكنیك ها به پرورش دهندگان اجازه می دهد تا به مولد سازی و پرورش گونه هایی كه بطور طبیعی در شرایط پرورشی قادر به تكثیر نمی باشند ، بپردازند و زمان تكثیر ماهیان پرورشی را مطابق با چرخه ی تولیدی دستكاری نمایند.
برخی از گونه ها، به خاطر شرایط محیطی یا پرورشی كه با شرایط طبیعی شان متفاوت می باشد؛ از قبیل دمای آب یا مواد مختلف موجود در طبیعت ، قادر به تولیدمثل در شرایط اسارت نیستند. این شرایط برای مولدین استرس زا بوده و یا عناصر مورد نیاز برای كامل شدن فرایند تولیدمثل را فراهم نمی كنند.
ماهی ممكن است در شرایط پرورشی، در زمان مطلوب قادر به تولیدمثل نباشد، از این رو تغییر در سیكل تولیدمثل مناسب خواهد بود. این شرایط به پرورش دهنده اجازه می دهد تا:
1- ماهی را خارج از فصل طبیعیِ تكثیر، بدست آورد كه موجب طولانی تر شدن زمان پرورش و یا تولید ماهیان دورگه با سایر گونه ها می شود؛
2- سبب بهبود بازدهی میزان تولیدمثل ماهی با توجه به داده های از پیش تعیین شده می شود؛
3- میزان زنده مانی لاروها، تحت شرایط كنترل شده ی كارگاه تكثیر، از طریق لقاح مصنوعی و انكوباسیون تخم ها، افزایش می یابد.
به این دلایل، استفاده از تكنیك های مناسب برای تغییر سیكل تولیدمثل ، ابزار مناسبی برای تكثیر ماهی می باشد.
زمینه: تولیدمثل در طبیعت
در ماهیها ، فرایند تكثیر شامل سه مرحله ی اصلی زیر است:
1- رسیدگی (Maturation) : تكامل سلول های جنسی (تخمك و اسپرم) تا زمانیكه قادر به لقاح باشند؛
2- ائولاسیون (Ovulation) : جدا شدن تخمك از تخمدان ؛ و
3- تخم ریزی (Spawning) : رها سازی تخمك و اسپرم در محیط خارج بصورت واحد مجزا.
در ماهی ، همانند تمام مهره داران عالی، هورمون ها نقش تعیین كننده ای در فرایند تولیدمثل بر عهده دارند. هورمون ها پیام رسان های شیمیایی هستند كه توسط اندام های خاصی، از قبیل غده ی هیپوفیز، به جریان خون ریخته می شوند. هورمون ها از طریق جریان خون به دیگر بافت ها انتقال می یابند و این بافت ها به طرق مختلف به این هورمون ها پاسخ می دهند.یكی از این پاسخ ها، آزاد شدن هورمون های دیگر از این بافت ها می باشد كه این فرایند خود نیز پاسخ های دیگری در بافت های دیگر را در پی دارد. بافت های اولیه ی درگیر در رهاسازی هورمون، هیپوتالاموس، غده ی هیپوفیز و غدد جنسی می باشد.

ماهیان تحت شرایطی تولیدمثل می كنند كه محیط برای زنده ماندن لاروها در شرایط مطلوب باشد. خیلی قبل از تخم ریزی، راهنماهای فصلی موجب آغاز فرایند رسیدگی می شوند.در بسیاری از ماهیها ، این مرحله تا یكسال به طول می انجامد. زمانیكه سلول های جنسی به رسیدگی می رسند، محرك های محیطی كه از شرایط مطلوب برای لاروها حكایت دارد، موجب ائولاسیون و تخم ریزی در ماهی می شوند. به عنوان مثال محرك های محیطی عبارتند از ، تغییر دوره ی نوری (فتوپریود) ، دما ، بارندگی و قابلیت دسترسی به غذا.گیرنده های حسی مختلفی، از قبیل چشم، غده ی پینه آل (اندامی در بخش فوقانی مغز جلویی كه به نور حساس است)، اندام های بویایی، جوانه های چشایی و گیرنده های دمایی، در دریافت این تغییرات دخیل اند.
هیپوتالاموس، واقع در پایه ی مغز، به سیگنال هایی كه از گیرنده ها فرستاده می شود، حساس می باشد و در پاسخ به محرك های محیطی با آزاد كردن هورمون پاسخ می دهد. اصلی ترین هورمون، هورمون آزاد كننده ی گنادوتروپین (GnRH) می باشد، كه از هیپوتالاموس به هیپوفیز منتقل می شود. غده ی هیپوفیز عهده دار كنش های مختلفی از قبیل رشد و تولیدمثل می باشد.سلول های مخصوصی از هیپوفیز، هورمون آزاد كننده ی گنادوتروپین را دریافت كرده و به دنبال آن هورمون گنادوتروپین را به داخل خون آزاد می كند. هورمون های گنادوتروپیكی به غدد جنسی انتقال می یابد.در نتیجه این عمل، استروئید های مسوول رسیدگی نهایی سلول های جنسی سنتز می شود.رسیدگی تخمك یك فرایند طولانی بوده كه تغییرات پیچیده ی فیزیولوژیكی و بیوشیمیایی را شامل می شود. یكی از مراحل مهم، زرده سازی (ویتلوژنز) می باشد. در این مرحله پروتئین زرده ایی كه در كبد تولید شده به تخمدان انتقال یافته و در تخم ذخیره می شود. زرده به عنوان منبع غذایی برای جنین در حال تكامل مهم است.
همچنین مراحل مهاجرت و شكسته شدن هسته(GVBD) نیز مهم می باشد. قبل از مهاجرت، هسته یا وزیكول ژرمینال در مركز تخمك در مرحله ی غیر فعال قرار دارد.در این مرحله ، تخمك ها از لحاظ فیزیولوژیكی و ژنتیكی قادر به لقاح نمی باشند، حتی اگر ظاهر یك تخمك كاملا رسیده را داشته باشند. هنگامیكه شرایط برای رسیدگی نهایی فراهم شود، هسته دوباره فعالیت خود را از سر می گیرد و مهاجرت هسته به یك سمت تخمك آغاز می شود. نهایتا دیواره ی هسته شكسته شده و كروموزوم ها به داخل سلول رها می شوند.
رسیدگی تخمك بوسیله ی تكنیك بیوپسی قابل تعیین می باشد. تخمك ها از تخمدان برداشت شده و با محلول مخصوص شفاف می شود. سپس زیر میكروسكوپ مورد بررسی قرار می گیرد. در تخمك های رسیده ، مهاجرت هسته به یك طرف سلول بطور كامل انجام خواهد شد.
بعد از رسیدگی تخمك ، موادی به نام پروستاگلاندین سنتز می شود. این مواد باعث ائولاسیون تخمك می شود كه در اثر آن فولیكول كه تخمك را دربر گرفته است، پاره می شود.سپس تخمك ها به داخل حفره ی بدن یا حفره ی تخمدان و بعد از این به داخل محیط آب ریخته می شود. بعد از ائولاسیون كیفیت تخمك ها به سرعت كاهش می یابد.
ماهی های حاوی تخمك های رها نشده از غدد جنسی را اصطلاحا " سبز(green)" می نامند. واژه ی رسیده (ripe) برای توضیح ماهیهایی با سلول های جنسی كه از تخمدان به حفره ی تخمدان ریخته شده اند، بكار می رود. ماهیهای رسیده را می توان تخم كشی نمود ولی از ماهیهای سبز نمی توان به منظور استحصال تخمك استفاده نمود.
القاء تولیدمثل
دو استراتژی برای القاء تولیدمثل در ماهی وجود دارد.اولین استراتژی آنست كه محیطی مشابه آنچه كه در طبیعت برای تولیدمثل آنها لازم است، فراهم شود. برای مثال، گربه ماهی در فضایی محصور مانند كُنده ی میان تهی درخت قادر به تخم ریزی است. پرورش دهنده می تواند با قرار دادن قوطی شیر در استخر، محیط طبیعی این ماهی را شبیه سازی كند. وجود گیاه و افزایش دما معمولا برای ماهی طلایی مورد استفاده قرار می گیرد. تغییر در دوره ی نوری در كارگاه تكثیر می تواند موجب جلو انداختن یا تاخیر در رسیدگی و ائولاسیونِ بسیاری از آزاد ماهیان و قزل آلا شود.
دومین استراتژی تزریق هورمون بوسیله ی هورمون های طبیعیِ تولیدمثلی یا هورمون های آنالوگ سنتتیك می باشد. این روش تنها در ماهیهایی قابل استفاده است كه ماهی آماده ی تخم ریزی و دارای تخمك های رسیده ایی باشد كه عمل مهاجرت هسته در آنها اتفاق افتاده باشد.اغلب دو استراتژی بصورت متوالی استفاده می شود: ابتدا دستكاری در رسیدگی انجام شده و در بعد ائولاسیون القاء می گردد.
تعداد زیادی هورمون برای القاء تولیدمثل در ماهیان استفاده می شود.در چند سال گذشته دو روش بوجود آمده كه با كمترین هزینه بیشترین شانس برای موفقیت را در پی دارد. این دو روش عبارتند از تزریق هورمون GnRH آنالوگ به همراه ضد دوپامین [در كپور ماهیان و گربه ماهی] و تزریق گنادوتروپین.
GnRH آنالوگ به همراه ضد دوپامین
هورمون آزاد كننده ی هورمون زرده ساز (LHRH) ، هورمون پستانداران نامیده می شود كه برای القاء ترشح هورمون های تولیدمثلی بطور موفقیت آمیز مورد استفاده قرار گرفته است. در سال های اخیر نوع سنتتیك LHRH، كه به بصورت LHRHa بیان می شود، توسعه یافته است كه از نوع طبیعی آن موثرتر است. بدین خاطر كه خالص تر بوده و توسط ماهی به سرعت متابولیزه نشده و برای مدت طولانی تری فعال باقی می ماند.
تحت شرایط طبیعی ، ساز و كار بازخوردی در ماهی وجود دارد كه ترشح گنادوتروپین را محدود می كند. این ساز و كار ماده ی شیمیایی به نام دوپامین می باشد كه مانع فعالیت LHRH می گردد. زمانیكه دوپامین در ماهی وجود دارد حتی تزریق LHRHa نیز با موفقیت محدودی همراه است. اغلب برای محدود كردن تاثیر دوپامین از مواد ضد دوپامین استفاده می شود. زمانیكه LHRHa به همراه ضد دوپامین مورد استفاده قرار می گیرد، میزان موفقیت تكثیر شدیدا افزایش می یابد.
گنادوتروپین
دو نوع عصاره ی گنادوتروپین برای القاء ائولاسیون در ماهی مورد استفاده قرار می گیرد: گنادوتروپین كوریونیك انسان (HCG) و عصاره ی غده ی هیپوفیز ماهی. عصاره ی غده ی هیپوفیز با برداشت غده ی هیپوفیز از یك ماهی و استحصال هورمون از آن انجام می گیرد كه ممكن است به ماهی دیگری نیز تزریق شود. این هورمون برای كپور ، گربه ماهی، آزاد ماهی و دیگر ماهیها قابل استفاده است. گنادوتروپین كوریونیك انسان (HCG) دارای سه مزیت در مقایسه با عصاره ی غده ی هیپوفیز می باشد:1) خیلی ارزان تر است، 2) پایدارتر است، 3) در فرم خالص قابل تهیه است.
روش ها
جزئیات القاء تولیدمثل از گونه ایی به گونه ی دیگر متفاوت است. همچنین بر اساس اهداف و ابزار پرورش دهندگان متغیر می باشد. باید اشاره نمود كه تكنیك هایی كه در زیر بیان شده در تمام موقعیت ها قابل استفاده نیست. پرورش دهندگان باید به دنبال تكنیك هایی باشند كه برای گونه های مورد پرورش آنها توسعه یافته است و آنهایی را انتخاب كنند كه برای شرایط كاری آنها بهترین باشد.
مولدین
مولدین باید سریع الرشد، عاری از بیماری و از لحاظ جنسی رسیده باشند. چندین شاخص برای رسیدگی جنسی ماهی وجود دارد:
ماده:
• شكم گرد و نرم است.
• منفذ تناسلی متورم، بیرون زده و قرمز رنگ است.
• مخرج اغلب متورم و قرمز رنگ می باشد.
• خصوصیات ثانویه جنسی قابل مشاهده است.
نر:
• اسپرم با فشار آرام به ناحیه ی شكم از بدن خارج می شود.
• خصوصیات ثانویه جنسی قابل مشاهده است.
مولدین باید با آرامش كامل حمل و نقل و دستكاری شوند. آنها از لحاظ فیزیكی خیلی اسیب پذیر بوده و ممكن است در اثر افتادن یا دستكاری نامناسب و خشن بمیرند. اغلب ، منابع پرورش دهندگان به سمت تولید مولدین لاین و داشتن ماهیان سالم در حال توسعه می باشد.پتانسیل برگشت این سرمایه گذاری به راحتی در اثر دستكاری نامناسب مولدین از بین خواهد رفت.
زمانیكه مولدین در استخر یا پِن (توری محصور) نگهداری می شوند، تمام پارامترهای كیفی ، از قبیل دما و اكسیژن، باید در حد اپتیمم (مطلوب) نگه داشته شود.یكی از شرایط مطلوب كیفیت بالای نگهداری مولدین، بر قرار كردن شرایط متعادل غذایی است. اگر ماهی از یك شرایط محیطی به شرایط دیگر منتقل گردد باید فرصت سازگاری به ماهی داده شود. در هنگام دستكاری برقراری آرامش باید یك اصل باشد.پوشاندن ماهی با یك كرباس یا پارچه ی مرطوب ، یا پوشاندن ظروف حمل و نقل برای نرسیدن نور به ماهی، به آرام نگه داشتن ماهی كمك خواهد نمود. مواد آرام كننده در هنگام تزریق یا تخم كشی مورد استفاده قرار می گیرد.
تزریق هورمون به بدن ماهی
دو مكان رایج برای تزریق هورمون به بدن ماهی وجود دارد. تزریق داخل صفاقی (در حفره ی بدن) در بخش شكمی ماهی زیر باله ی شكمی یا باله ی سینه ای انجام می گیرد(تصویر 2-1).تزریق عضلانی معمولا در بخش پشتی بدن ماهی بالای خط جانبی و زیر بخش قدامی باله ی پشتی صورت می پذیرد. در هر دو روش، مكان قرار گرفتن سوزن مهم می باشد بطوریكه در زیر فلس قرار گیرد.

معمولا دو دُز از هورمون مورد استفاده قرار می گیرد: یك دُز مقدماتی و یك دُز قطعی یا نهایی.بین این دو دُز یك فاصله ی زمانی 12-24 ساعته در نظر گرفته می شود. معمولا دُز مقدماتی 10 درصد از كل مقدار هورمون را به خود اختصاص می دهد. برای برخی از ماهیان ، چندین دُز مقدماتی ضروریست.
تخم كشی (Stripping)
تخم كشی تا حد ممكن باید بلافاصله بعد از ائولاسیون باشد. ماهی باید بیهوش شده و 6-12 ساعت بعد از تزریق دوم باید مورد بررسی قرار گیرد. قبل از تخم كشی ، هر دو ماهی نر و ماده باید تمیز و ناحیه ی اطراف منفذ تناسلی با یك حوله ی نرم، خشك شود تا باقیمانده ی ماده ی بیهوشی موجب مرگ اسپرم نشود. آب، موكوس ماهی، مدفوع و خون نباید در هنگام تخم كشی با سلول های جنسی تركیب شود.
برای تخم كشی ماهی ماده، باید ناحیه ی دمی با یك دست نگه داشته شود و با دست دیگر به آرامی به ناحیه ی شكمی ماهی فشار وارد گردد.اگر ائولاسیون اتفاق افتاده باشد، جریانی از تخم مشاهده خواهد شد.اگر تنها تعداد كمی تخم ار بدن خارج شد ، ماهی هنوز "سبز" بوده و باید به حوضچه ی نگهداری برگردانده شود.ناحیه ی شكمی باید از جلو به عقب ماساژ داده شود تا تمام تخمك ها از بدن خارج شود .

منبع:
مترجم : سید مرتضی ابراهیم زاده
دانش آموخته ی دانشگاه تربیت مدرس-مقطع كارشناسی ارشد

نوشتن دیدگاه

Real time web analytics, Heat map tracking

مطالب مرتبط

ورود به سایت

عضویت در خبرنامه سایت

لطفا ایمیل خود را وارد نمایید

پیام ارسالی به ایمیتان را تایید نمایید

FeedBurner

خبر خوان سایت ماهی

خوراک ساز سایت ماهی

آمار سایت

امروز62
دیروز109
این هفته278
این ماه2063

آی پی بازدیدکنندگان : 54.234.228.185
Unknown ? Unknown Wed 21 Nov 2018 17:10

نظر سنجی